صف جهاد و صف جماعت

قال ابو الحسن موسی بن جعفر علیه السلام:
ان الصلاه فی الصف الاول کالجهاد فی سبیل الله عز و جل.
امام موسی بن جعفر علیه السلام فرمود:
نماز در صف اول جماعت همانند جهاد در راه خداوند متعال است.
«وسائل الشیعه/ج ۵/ص ۳۸۷»

دو برگ رهایی

و قال رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم:
من صلی اربعین یوما الصلوات فی جماعه لا یفوته تکبیره الاحرام کتب له برآئتان، برآئه من النفاق و برآئه من النار.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:
هر کس چهل روز نمازهای خود را با جماعت بخواند بطوریکه یک تکبیره الاحرام از او فوت نشود، دو برائت آزادی برای او نوشته می شود، یکی نجات از نفاق و دیگری رهائی از آتش.
«محجه البیضاء/ج ۱/ص ۳۴۴»

توضیح المسائل امام

احکام نماز جماعت

١٣٩٩ مستحب است نمازهاى واجب خصوصا نمازهاى یومیه را به جماعت بخوانند ودر نماز صبح و مغرب و عشا خصوصا براى همسایه مسجد و کسى که صداى اذان مسجد را مى‏ شنود بیشتر سفارش شده است.

١۴٠١ حاضر نشدن به نماز جماعت از روى بى‏ اعتنایى جایز نیست و سزاوار نیست که انسان بدون عذر نماز جماعت را ترک کند.

١۴٠٢ مستحب است انسان صبر کند که نماز را به جماعت بخواند. و نماز جماعت از نماز اول وقت که فرادا یعنى تنها خوانده شود، بهتر است. و نیز نماز جماعتى را که مختصر بخواند، از نماز فرادایى که آن را طول بدهند، بهتر مى‏ باشد.

١۴٠٣ وقتى که جماعت بر پا مى‏ شود مستحب است کسى که نمازش را فرادا خوانده دوباره با جماعت بخواند و اگر بعد بفهمد که نماز اولش باطل بوده نماز دوم او کافى است.

١۴٠۴ اگر امام یا ماموم بخواهد نمازى را که به جماعت‏ خوانده دوباره با جماعت بخواند، در صورتى که جماعت دوم و اشخاص آن غیر از اول باشد، اشکال ندارد.

١۴٠٨ موقعى که امام جماعت نماز یومیه مى‏ خواند هر کدام از نمازهاى یومیه را مى‏ شود به او اقتدا کرد .

١۴٠٩ اگر امام جماعت قضاى نماز یومیه خود را مى‏ خواند مى‏ شود به او اقتدا کرد .

١۴١٢ اگر به واسطه درازى صف اول، کسانى که دو طرف صف ایستاده‏ اند امام را نبینند مى‏ توانند اقتدا کنند و نیز اگر به واسطه درازى یکى از صفهاى دیگر، کسانى که دو طرف آن ایستاده‏ اند، صف جلوى خود را نبینند، مى‏ توانند اقتدا نمایند.

١۴١٣ اگر صفهاى جماعت تا درب مسجد برسد کسى که مقابل درب پشت صف ایستاده نمازش صحیح است، و نیز نماز کسانى که پشت‏ سر او اقتدا مى‏ کنند، صحیح مى‏ باشد ولى نماز کسانى که دو طرف او ایستاده‏ اند و صف جلو را نمى‏ بینند، اشکال دارد، بلکه باطل است.

١۴١۴ کسى که پشت‏ ستون ایستاده، اگر از طرف راست‏ یا چپ به واسطه ماموم دیگر به امام متصل نباشد نمى‏ تواند اقتدا کند. بلکه اگر از دو طرف هم متصل باشد، ولى از صف جلو حتى یک نفر را هم نبیند، جماعت او صحیح نیست.

١۴١٨ بعد از تکبیر امام اگر صف جلو آماده نماز، و تکبیر گفتن آنان نزدیک باشد کسى که در صف بعد ایستاده، مى‏ تواند تکبیر بگوید ولى احتیاط مستحب آن

است که صبر کند تا تکبیر صف جلو تمام شود.

١۴٢٣ انسان در بین نماز جماعت مى‏ تواند نیت فرادا کند.

١۴٢۴ اگر ماموم به واسطه عذرى بعد از حمد و سوره امام نیت فرادا کند، لازم نیست‏ حمد و سوره را بخواند، ولى اگر پیش از تمام شدن حمد و سوره نیت فرادى نماید، باید مقدارى را که امام نخوانده بخواند.

١۴٢۵ اگر در بین نماز جماعت نیت فرادا نماید، بنابر احتیاط واجب نباید دوباره نیت جماعت کند. ولى اگر مردد شود که نیت فرادا کند یا نه، و بعد تصمیم بگیرد نماز را با جماعت تمام کند ، نمازش صحیح است.

١۴٢٧ اگر موقعى که امام در رکوع است، اقتدا کند و به رکوع امام برسد، اگر چه ذکر امام تمام شده باشد، نمازش به طور جماعت صحیح است و یک رکعت‏ حساب مى‏ شود، اما اگر به مقدار رکوع خم شود و به رکوع امام نرسد، نمازش به طور فرادى صحیح مى‏ باشد و باید آن را تمام نماید.

١۴٢٨ اگر موقعى که امام در رکوع است اقتدا کند و به مقدار رکوع خم شود و شک کند که به رکوع امام رسیده یا نه، نمازش صحیح است و فرادا مى‏ شود.

١۴٢٩ اگر موقعى که امام در رکوع است اقتدا کند و پیش از آن که به اندازه رکوع خم شود، امام سر از رکوع بردارد، مى‏ تواند نیت فرادا کند، یا صبر کند تا امام براى رکعت بعد برخیزد و آن را رکعت اول نماز خود حساب کند و لى اگر برخاستن امام به قدرى طول بکشد که نگویند این شخص نماز جماعت مى‏ خواند، باید نیت فرادا نماید.

١۴٣٠ اگر اول نماز یا بین حمد و سوره اقتدا کند و پیش از آن که به رکوع رود امام سر از رکوع بردارد، نماز او به طور جماعت صحیح است، و باید رکوع کند و خود را به امام برساند.

١۴٣١ اگر موقعى برسد که امام مشغول خواندن تشهد آخر نماز است چنانچه بخواهد به ثواب جماعت برسد، باید بعد از نیت و گفتن تکبیره الاحرام بنشیند و تشهد را با امام بخواند ولى سلام را نگوید و صبر کند تا امام سلام نماز را بدهد، بعد بایستد و بدون آن که دوباره نیت کند و تکبیر بگوید، حمد و سوره را بخواند و آن را رکعت اول نماز خود حساب کند.

١۴٣٢ ماموم نباید جلوتر از امام بایستد، و اگر مساوى او هم بایستد، اشکال دارد و به احتیاط واجب باید کمى عقب تر از امام بایستد، اگر چه قد او بلندتر از امام باشد، که در رکوع و سجود سرش جلوتر از امام باشد.

١۴٣٣ در نماز جماعت باید بین ماموم و امام پرده و مانند آن که پشت آن دیده نمى‏ شود فاصله نباشد، و همچنین است بین انسان و ماموم دیگرى که انسان به واسطه او به امام متصل شده است ولى اگر امام، مرد و ماموم زن باشد چنانچه بین آن زن و امام یا بین آن زن و ماموم دیگرى که مرد است و زن به بواسطه او به امام متصل شده است پرده و مانند آن باشد اشکال ندارد.

١۴٣۵ اگر بین جاى سجده ماموم و جاى ایستادن امام به قدر گشادى بین دو قدم فاصله باشد اشکال ندارد، و نیز اگر بین انسان به واسطه مامومى که جلوى او ایستاده و انسان به وسیله او به امام متصل است به همین مقدار فاصله باشد نمازش اشکال ندارد، و احتیاط مستحب آن است که جاى سجده ماموم با جاى کسى که جلوى او ایستاده هیچ فاصله نداشته باشد.

١۴٣۶ اگر ماموم به واسطه کسى که طرف راست‏ یا چپ او اقتدا کرده به امام متصل باشد و از جلو به امام متصل نباشد، چنانچه به اندازه گشادى بین دو قدم هم فاصله داشته باشند نمازش صحیح است.

١۴٣٧ اگر در نماز بین ماموم و امام یا بین ماموم و کسى که ماموم به واسطه او به امام متصل است بیشتر از یک قدم بزرگ فاصله پیدا شود نمازش فرادا مى‏ شود و صحیح است.

١۴٣٨ اگر نماز همه کسانى که در صف جلو هستند تمام شود یا همه نیت فرادا نمایند، اگر فاصله به اندازه یک قدم بزرگ نباشد نماز صف بعد به طور جماعت صحیح، و اگر بیشتر از این مقدار باشد فرادامى‏ شود و صحیح است.

ا امام مى‏ خواند و احتیاط آن است که موقع خواندن تشهد انگشتان دست و سینه پا را به زمین بگذارد و زانوها را بلند کند و باید بعد از تشهد با امام برخیزد و حمد و سوره را بخواند و اگربراى سوره وقت ندارد، حمد را تمام کند و در رکوع یا سجده خود را به امام برساند، یا نیت فرادا کند و نمازش صحیح است، ولى اگر در سجده به امام برسد، بهتر است که احتیاطا نماز را دوباره بخواند.

١۴۴٠ اگر موقعى که امام در رکعت دوم نماز چهار رکعتى است اقتدا کند، بایددر رکعت دوم نمازش که رکعت‏ سوم امام است، بعد از دو سجده بنشیند و تشهد را به‏ مقدار واجب بخواند و برخیزد، و چنانچه براى گفتن سه مرتبه تسبیحات وقت ندارد،یک مرتبه بگوید و در رکوع یا سجده خود را به امام برساند.

١۴۴١ اگر امام در رکعت‏ سوم یا چهارم باشد و ماموم بداند که اگر اقتدا کند و حمد را بخواند به رکوع امام نمى رسد، بنابر احتیاط واجب باید صبر کند تا امام به رکوع رود، بعد اقتدا نماید.

١۴۴٢ اگر در رکعت‏ سوم یا چهارم امام اقتدا کند، باید حمد و سوره را بخواند و اگر براى سوره وقت ندارد باید حمد را تمام کند و در رکوع یا سجده خود را به امام برساند، ولى اگر در سجده به امام برسد بهتر است که احتیاطا نماز را دوباره بخواند.

١۴۴٣ کسى که مى‏ داند اگر سوره را بخواند در رکوع به امام نمى رسد، باید سوره را نخواند، ولى اگر خواند نمازش صحیح است.

١۴۴۴ کسى که اطمینان دارد که اگر سوره را شروع کند یا تمام نماید به رکوع امام مى رسد، احتیاط واجب آن است که سوره را شروع کند یا اگر شروع کرده تمام نماید.

١۴۴۵ کسى که یقین دارد، اگر سوره را بخواند به رکوع امام مى رسد، چنانچه سوره را بخواند و به رکوع نرسد نمازش صحیح است.

١۴۴۶ اگر امام ایستاده باشد و ماموم نداند که در کدام رکعت است مى‏ تواند اقتدا کند ولى باید حمد و سوره را به قصد قربت بخواند و اگر چه بعد بفهمد که امام در رکعت اول یا دوم بوده نمازش صحیح است.

١۴۴٧ اگر به خیال این که امام در رکعت اول یا دوم است‏ حمد و سوره نخواند و بعد از رکوع بفهمد که در رکعت‏ سوم یا چهارم بوده نمازش صحیح است. ولى اگر پیش از رکوع بفهمد باید حمد و سوره را بخواند و اگر وقت ندارد فقط حمد را بخواند و در رکوع یا سجده خود را به امام برساند.

١۴۴٨ اگر به خیال این که امام در رکعت‏ سوم یا چهارم است‏ حمد و سوره را بخواند و پیش از رکوع یا بعد از آن بفهمد که در رکعت اول یا دوم بوده نمازش صحیح است.

١۴۴٩ اگر موقعى که مشغول نماز مستحبى است جماعت بر پا شود چنانچه اطمینان ندارد که اگر نماز را تمام کند به جماعت برسد، مستحب است نماز را رها کند و مشغول نماز جماعت‏ شود بلکه اگر اطمینان نداشته باشد که به رکعت اول برسد مستحب است به همین دستور رفتار نماید.

١۴۵٠ اگر موقعى که مشغول نماز سه رکعتى یا چهار رکعتى است جماعت بر پا شود چنانچه به رکوع رکعت‏ سوم نرفته و اطمینان ندارد که اگر نماز را تمام کند به جماعت برسد، مستحب است به نیت نماز مستحبى نماز را دو رکعتى تمام کند و خود را به جماعت برساند.

١۴۵١ اگر نماز امام تمام شود و ماموم مشغول تشهد یا سلام اول باشد لازم نیست نیت فرادا کند.

١۴۵٢ کسى که یک رکعت از امام عقب مانده وقتى امام تشهد رکعت آخر را مى‏ خواند مى‏ تواند برخیزد و نماز را تمام کند و یا انگشتان دست، و سینه پا را به زمین بگذارد و زانوها را بلند نگه دارد و صبر کند تا امام سلام نماز را بگوید و بعد برخیزد.
منبع : دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله العظمی سیدعلی خامنه ای ( مد ظله العالی ) _ موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی
KHAMENEI. IR